Libya’nın dev sulama projesi

Daha önce orta ve kuzey afrika ülkelerinin sahara çölünün genişlemesine karşı oluşturdukları “Büyük Yeşil Duvar” hakkında bir yazı derlemiştim. Bu konuyu araştırırken Libya’da yapılan, dünyanın en büyük sulama sistemi ile ilgili bazı bilgiler görmüştüm. Libya’nın son yıllarda yaşadığı ani ve büyük değişime televizyon ve internet yoluyla şahit olduktan sonra, konu hakkındaki merakım arttı ve araştırmaya karar verdim. Sonrasında da, gördüğünüz gibi bu yazıyı yazmaya.

Libya 1553 yılında meşhur Turgut Reis tarafından Osmanlı hakimiyetine sokuldu. 1835 yılına kadar yarı egemenlik altında olan Libyalılar, korsanlara verdikleri destek sebebiyle ABD ile bile savaşa girmişlerdir. 1911 yılında İtalyanlar tarafından işgal edilen Libya, sonrasında İtalyan sömürgesi haline gelmiştir. Trablusgarp savaşı sırasında Libya’ya gönderilen subaylar arasında Atatürk ve Enver Paşada yer alıyordu. 1951 yılında Birleşmiş Milletler Libya’nın bağımsızlığını tanıdı.

Kuzey afrikada bulunan Libya dünyadaki en kuru ülkelerden biri. Sadece ülkenin deniz kıyısındaki çok dar bir kesiti, kabaca %5’i oluyor, yılda 100mm’den fazla yağmur alabiliyor. Libya’nın tatlı su ihtiyacı kıyı bölgelerindeki deniz suyunu tatlı suyuna çeviren santraller yoluyla karşılıyor. Ancak bu yolla elde edilen su çok pahalıya geldiği için, ülke için hayati olan tarım alanlarında kullanmaya yetecek kadar su elde edilemiyor. 1953 yılında Libya çöllerinde yapılan petrol arama çalışmalarında kayda değer miktarda kara altının yanında, çölün altında hapsolmuş çok daha değerli hayat sıvısı olan tatlı su keşfedildi, üstelik yine bol miktarda. Bu rezerv The Nubian Sandstone Aquifer System (NSAS) – Nubibya Kumtaşı Su Rezerv Sistemi olarak adlandırılıyor ve 4 ülkenin sınırları içerisinde yer alıyor; Mısır, Çad, Kuzey Sudan ve Libya. 2 milyon metre karelik bu rezervde 150bin metreküp Tatlısu olduğu tahmin ediliyor.

1969 yılında yapılan darbeden sonra yaşanan ekonomik zorluklar ve yedek parça eksiklikler, yaşanan insan kayıpları sebebiyle denizden tatlı su üreten sistemlerin düzgün çalışmasını …. Ülkenin en büyük ikinci şehri Bengazi’de bile içme suyu sıkıntısı baş göstermişti. Bu noktadan sonra içilebilir su kaynakları bulmak hükümetin yani Kaddafi’nin birinci önceliği haline geldi.

Bu ihtiyacı karşılamak için 1983 yılında Great-Man-Made River, İnsan yapımı harika nehir olarak çevrilebilir, projesi hayata geçirilmeye başlanmış. Bu proje ile Libya’nın büyüyen 6 milyonluk nüfusu ve tarım alanlarının su ihtiyacının karşılanması amaçlanmış. “İlk Temel” taşı 28 Ağustos 1984 tarihinde Kaddafi tarafından Brega’da konuldu.

Muammer Kaddafi, birçok insan tarafından sevilmeyen, hatta nefret edilen biriydi. 40 yıldan uzun bir süre halkını zor kullanarak yönetmiş, adam kaçırma, işkence, suikast gibi yöntemlere başvurmuş, bunun yanında terör örgütlerine yardım ve yataklık etmiş bir insanlık suçlusuydu. Bunun yanında, ülkesinin maddi geleceğinin petrole bağlı olduğunu bilse de, halkının gerçek geleceğinin ülkenin en çok ihtiyaç duyduğu şeye, suya bağlı olduğunu da düşünüyordu. Projenin önemini, büyüklüğünü, ve tabii kendi büyüklüğünü de vurgulamak için, projeden “Dünyanın 8. Harikası” olarak bahsediyordu.

Kaddafi konusuna çok fazla değinmek istemiyorum. Zira, tamamen ayrı bir yazı konusu. Sadece etkileri ile sınırlı kalmaya çalışacağım bu yüzden.

Proje 5 aşamadan oluşuyor. 5 rezervden 1100 kuyu ile sağlanan 6.5milyon metreküp suyun, toplamda 4000km uzunluğunda boru hatlarıyla ihtiyacı olan yerlere bölgelere yönlendiriliyor. Projenin tahmini maliyeti oldukça yüksek; 25 milyar dolar. Ancak, denizden üretilen tatlı suyun litresi, proje ile aktarılacak suyun litresinden 10 kat pahalıya geliyor.

Eylül 1993 tarihinde projenin ilk aşaması “su vermeye” başladı ve Sarir ve Tazerbo Bengazi’ye bağlandı. 3 yıl sonra, projenin ikinci aşamasında Tripoli’ye su bağlandı. Projenin üçüncü aşaması ise ilk iki aşamanın birbirine bağlanması.

Bu devasa su taşıma sisteminin hikayesi günümüzden çok öncelere dayanıyor. Hayır, Osmanlı’dan da öteye, 600 milyon yıl öncesine, Precambrian dönemine kadar gidiyor. Bu dönemde şu an ki kuzey afrikanın olduğu bölge sığ ve sıcak denizle kaplıydı. Kıtaların hareketleriyle beraber, zamanla bu deniz daraldı ve bugünkü halini aldı. Ancak, tüm bunlar olup biterken, deniz suyunun bir kısmı çamur, kil ve kum halindeki topraktan filtrelenip geçip, boşlukları doldurup, Nubibya Kumtaşı Su Rezervini oluşturmuş. Rezerv yer altında 500-3000 metre aralığında yer alıyor. Yapılan radyokarbon analizlerine göre bu rezervlerde bulunan su 40000 yıllık. Libyalılarda bu suya “Fosil Su” ismini vermişler. Yer altındaki bu su en son güneş gördüğünde, dünya üzerinde Mamutlar yaşıyor ve buz çağından geçiyorduk.

Mevcut tüketim ile, su rezervinin 1000 yıl yeteceği düşünülüyor.

Libya’da yaşanan ayaklanma ile projenin geleceği, son 2 aşaması, tehlike altına girse de, önümüzdeki 20 yıl içerisinde tamamlanması ve Libya’da ki diğer şehirlere de su taşınması ön görülüyor.

Libya ayaklanmadan sonra dünyaya açılan bir ülke haline gelse de, böylesine bir projeyi kaldırabilecek bir altyapısı ve eğitimli personeli yok. Bu sebeple aralarında Türkiye, Almanya, Japonya, Filipinler gibi ülkelerin de bulunduğu birçok ülke projede ara yüklenici olarak yer alıyor.

Kullanılan boruların çapı 4 metre. En az 50 yıl dayanmaları için dizayn edilmiş ve her birinin seri numaraları bulunuyor. Sadece birinci aşama için kazılan miktar toprak miktarı dudak uçuklatacak cinsten, 85 milyon metre küp. Proje birlikte anıldığı büyük sayılarla, dünya üzerinde şu ana kadar inşa edilen en büyük sulama projesi.

1999 yılında UNESCO’dan “uluslararası su kullanımı” ödülü alan proje ile 130000 hektar arazi tarım yapılması için sulandırılabilecek. Hükümet bu arazilerin küçük çiftçilere vermeyi ve iç ticareti bu yolla büyütmeyi planlıyor. Endüstriyel tarım yapan işletmelerin ise, Libya’nın ithal ettiği, buğday, yulaf, mısır ve arpa gibi ürünler üzerine uzmanlaşması planlanıyor.

Projenin uzun vadede çevreye nasıl bir etkisi olacağı konusunda bir tahmin yapılamıyor. Dünya üzerinde bu kadar geniş çaplı bir sulama çalışması hiç yapılmadı. Aynı şekilde, yer altı su kaynakları da bu şekilde yoğun kullanımına da maruz kalmamıştı.

olumlu etkiler;

  1. NSAS ülkenin batı ve kuzeyinde ileri zamanlarda yaşanabilecek çölleşmelerin önüne geçebilir.
  2. Yeşil alanlar hava koşullarının yumuşamasına yardımcı olacaktır.
  3. Geleneksel su kaynakları, hayatlarını hala çöllerde geçiren Berberi halkına ayrılabilir.
  4. Tarımsal üretimde artış.

olumsuz etkiler;

  1. Fosil suyun çekildiği alanlarda çöl ikliminde şiddetlenmeler yaşanabilir.
  2. Suyu taşımak için oluşturulan borular çevreye zararlı hale gelebilir.
  3. Açık havalarda depolanan suyun iklim konusunda değişikliklere yol açabilmesi.
  4. En önemlisi, fosil suyun sınırsız bir kaynak olmaması.

Ayaklanma sırasında NATO’ya bağlı birlikler Brega yakınlarında bulunan boru fabrikarlarından birini içinde roket atar, BM-21 MRL gibi askeri materyaller olduğu sebebiyle hava saldırısı düzenledi.

Şu anda dünya üzerindeki insanların %40’ının temiz içme suyuna olan ulaşımı oldukça zor, neredeyse yok. Bu oranın 2025 yılında %50’ye çıkacağı tahmin ediliyor. Birleşmiş Milletler Gelişme Programının 2007 yılında yaptığı açıklamaya göre, su tüketimi her 20 yılda bir ikiye katlanıyor. Bu oran nüfus artışından daha yüksek.

Gelecekte savaşların petrol yerine su üzerine çıkacağı birçok kişi tarafından dillendiriliyor. Bu açıdan bakarsak eğer, Libya’nın bu hamlesi gelecekte ülkenin pozisyonunu büyük ölçüde değiştirecektir. Özellikle Libya’nın dünyanın en kurak coğrafyalarından birinde olduğunu düşünürsek. Bunun yanında, aynı rezervi, harita üzerinde paylaşan 3 ülke daha olduğunu düşünürsek ileride bu konu kaynaklı gerginliklerin yaşanması elden bile değil.

Libya dinarı üzerinde yer alan proje ile ilgili görsel;

Projenin yüklenicileri;

Dong Ah Construction                      dongah.co.kr

SNC-Lavalin                                                       snc-lavalin.com

Price Brothers Co.                                           https://www.pricebrotherskc.com/

Pure Technologies Ltd.                  https://puretechltd.com/

Freyssinet İnt. Cie                                           freyssinet.com

 

 

Paylaşmak için;
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Bir Cevap Yazın